Wonke umntu unelungelo lokufumana ukutya okukhuselekileyo, okunesondlo nokwaneleyo. Ukutya okukhuselekileyo kubalulekile ekukhuthazeni impilo nokuphelisa indlala. Kodwa okwangoku, phantse i-1/10 yabemi behlabathi isagula kukutya ukutya okungcolisiweyo, kwaye abantu abangama-420,000 bayafa ngenxa yoko. Kwiintsuku ezimbalwa ezidlulileyo, i-WHO icebise ukuba amazwe aqhubeke nokuqwalasela imiba yokhuseleko lokutya kwihlabathi liphela kunye nokhuseleko lokutya, ingakumbi ukususela kwimveliso yokutya, ukucubungula ukutya, ukuthengisa ukuya ekuphekeni, wonke umntu kufuneka abe noxanduva lokhuseleko lokutya.
Kwihlabathi lanamhlanje apho uthungelwano lokutya lusiba nzima ngakumbi, nasiphi na isiganeko sokhuseleko lokutya sinokuba nefuthe elibi kwimpilo yoluntu, urhwebo kunye noqoqosho. Nangona kunjalo, abantu badla ngokuqaphela imiba yokhuseleko lokutya xa kuvela ityhefu yokutya. Ukutya okungakhuselekanga (okuqulethe iibhaktheriya eziyingozi, iintsholongwane, iiparasites okanye iikhemikhali) kunokubangela izifo ezingaphezu kwama-200, ukusuka kwisifo sohudo ukuya kumhlaza.
I-World Health Organization icebisa ukuba oorhulumente babalulekile ekuqinisekiseni ukuba wonke umntu unokutya ukutya okukhuselekileyo nokunesondlo. Abenzi bomgaqo-nkqubo banokukhuthaza ukusekwa kweenkqubo zolimo nokutya ezizinzileyo, kwaye bakhuthaze intsebenziswano phakathi kwamacandelo ezempilo yoluntu, ezempilo yezilwanyana, kunye nezolimo. Igunya lokhuseleko lokutya linokulawula iingozi zokhuseleko lokutya kulo lonke uthotho lokutya kuquka nexesha likaxakeka.
Abavelisi bezolimo kunye nokutya kufuneka bamkele iindlela ezilungileyo, kwaye iindlela zokulima akufuneki ziqinisekise kuphela ukubonelelwa kokutya okwaneleyo kwihlabathi liphela, kodwa zinciphise nempembelelo kwindalo esingqongileyo. Ngexesha lokuguqulwa kwenkqubo yokuvelisa ukutya ukuze ivumelane notshintsho kwindalo esingqongileyo, abalimi kufuneka babe nobuchule kwindlela engcono yokujongana neengozi ezinokubakho ukuqinisekisa ukhuseleko lweemveliso zezolimo.
Abaqhubi kufuneka baqinisekise ukhuseleko lokutya. Ukususela ekulungisweni kokutya ukuya kwiindawo zokuthengisa, zonke iikhonkco kufuneka zihambelane nenkqubo yokuqinisekisa ukhuseleko lokutya. Amanyathelo alungileyo okucubungula, ukugcina nokugcina ukutya anceda ukugcina ixabiso lesondlo lokutya, ukuqinisekisa ukhuseleko lokutya, kunye nokunciphisa ilahleko emva kokuvunwa.
Abathengi banelungelo lokukhetha ukutya okunempilo. Abathengi kufuneka bafumane ulwazi malunga nokutya okunempilo kunye neengozi zezifo ngexesha elifanelekileyo. Ukutya okungakhuselekanga kunye nokukhetha ukutya okunempilo kuya kuwenza mandundu umthwalo wezifo kwihlabathi liphela.
Xa sijonga ihlabathi, ukugcina ukhuseleko lokutya kufuna kungekuphela nje intsebenziswano phakathi kwamasebe ngaphakathi kwamazwe, kodwa kwanentsebenziswano esebenzayo phakathi kwemida. Xa sijongene nemiba ebonakalayo efana notshintsho lwemozulu yehlabathi kunye nokungalingani kokutya kwihlabathi, wonke umntu kufuneka anikele ingqalelo kwimiba yokhuseleko lokutya kunye nokhuseleko lokutya.
Ixesha lokuthumela: Matshi-06-2021